Η εγκυμοσύνη είναι μια από τις πιο σύνθετες και εντυπωσιακές διαδικασίες του ανθρώπινου σώματος. Ωστόσο ένα σημαντικό ποσοστό κυήσεων διακόπτεται φυσικά κατά τις πρώτες εβδομάδες.
Υπολογίζεται ότι περίπου 10-20% των κλινικά αναγνωρισμένων εγκυμοσύνων καταλήγουν σε αποβολή, ενώ το πραγματικό ποσοστό είναι πιθανότατα μεγαλύτερο, καθώς πολλές απώλειες συμβαίνουν πριν ακόμη η γυναίκα αντιληφθεί ότι είναι έγκυος.
Οι πρώτες εβδομάδες: μια κρίσιμη περίοδος
Από τη στιγμή της γονιμοποίησης ξεκινά ένας εξαιρετικά πολύπλοκος «διάλογος» ανάμεσα στο έμβρυο και τον οργανισμό της μητέρας. Τα κύτταρα πολλαπλασιάζονται με ταχύτητα, τα γονίδια ενεργοποιούνται και απενεργοποιούνται με ακρίβεια και δημιουργούνται οι βάσεις για όλα τα όργανα του μελλοντικού μωρού.
Αρκεί ένα σοβαρό σφάλμα σε αυτή τη διαδικασία για να σταματήσει η ανάπτυξη του εμβρύου. Στην περίπτωση αυτή, η κύηση συνήθως διακόπτεται φυσικά.
Πρόκειται για έναν μηχανισμό της φύσης που λειτουργεί ως ποιοτικός έλεγχος, αποτρέποντας την εξέλιξη εμβρύων με σοβαρές βιολογικές ανωμαλίες.
Γενετικά προβλήματα: η συχνότερη αιτία
Οι περισσότερες αποβολές του πρώτου τριμήνου σχετίζονται με γενετικά προβλήματα του εμβρύου. Αυτά μπορεί να αφορούν τον αριθμό ή τη δομή των χρωμοσωμάτων και συνήθως εμφανίζονται τυχαία κατά τη γονιμοποίηση ή στα πρώτα στάδια της εμβρυϊκής ανάπτυξης.
Για πολλά χρόνια θεωρούσαμε ότι τα προβλήματα αυτά προέρχονταν κυρίως από το ωάριο. Σήμερα, όμως, γνωρίζουμε ότι η γενετική ποιότητα του σπερματοζωαρίου είναι εξίσου σημαντική.
Ο ανδρικός παράγοντας: τι μας δίδαξε ο κατακερματισμός DNA του σπέρματος
Μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις της αναπαραγωγικής ιατρικής τα τελευταία χρόνια είναι η καλύτερη κατανόηση του ρόλου του σπέρματος στις αποβολές.
Ένας άνδρας μπορεί να έχει φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα ως προς τον αριθμό, την κινητικότητα και τη μορφολογία των σπερματοζωαρίων, αλλά να υπάρχουν βλάβες στο γενετικό τους υλικό. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται κατακερματισμός DNA του σπέρματος.
Όταν το ποσοστό κατακερματισμού είναι αυξημένο, η γονιμοποίηση μπορεί να πραγματοποιηθεί κανονικά. Ωστόσο, το έμβρυο ενδέχεται να δυσκολευτεί να αναπτυχθεί σωστά τις πρώτες ημέρες ή εβδομάδες, αυξάνοντας τον κίνδυνο πρώιμης αποβολής.
Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι ο αυξημένος κατακερματισμός DNA συνδέεται με επαναλαμβανόμενες αποβολές, χαμηλότερα ποσοστά εμφύτευσης και μειωμένη επιτυχία σε θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης.
Παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά το DNA των σπερματοζωαρίων είναι:
- Η προχωρημένη ηλικία του άνδρα
- Το κάπνισμα
- Η παχυσαρκία
- Η κιρσοκήλη
- Οι φλεγμονές και οι λοιμώξεις του γεννητικού συστήματος
- Το οξειδωτικό στρες
- Η έκθεση σε τοξικές ουσίες και περιβαλλοντικούς ρύπους
Άλλοι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο
Παρότι οι γενετικοί παράγοντες παραμένουν η κυριότερη αιτία, υπάρχουν και άλλες καταστάσεις που μπορούν να συμβάλουν στην απώλεια μιας εγκυμοσύνης.
• Η ηλικία της γυναίκας
Με την πάροδο των χρόνων μειώνεται η ποιότητα των ωαρίων και αυξάνεται η πιθανότητα χρωμοσωμικών ανωμαλιών. Για τον λόγο αυτό, ο κίνδυνος αποβολής αυξάνεται μετά τα 35 έτη και γίνεται ακόμη μεγαλύτερος μετά τα 40.
• Ορμονικές διαταραχές
Παθήσεις όπως οι διαταραχές του θυρεοειδούς, το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών ή ο ανεπαρκώς ρυθμισμένος σακχαρώδης διαβήτης μπορούν να επηρεάσουν την ομαλή εξέλιξη της κύησης.
• Ανατομικά προβλήματα της μήτρας
Ορισμένες συγγενείς ανωμαλίες της μήτρας, τα μεγάλα ινομυώματα ή οι ενδομητρικές συμφύσεις μπορεί να δυσκολέψουν την εμφύτευση και ανάπτυξη του εμβρύου.
• Ανοσολογικοί και θρομβοφιλικοί παράγοντες
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενες αποβολές, μπορεί να εμπλέκονται διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος ή προβλήματα πήξης του αίματος που επηρεάζουν την ανάπτυξη του πλακούντα.
• Τρόπος ζωής
Το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η χρήση ουσιών και η έκθεση σε τοξικούς περιβαλλοντικούς παράγοντες έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο αποβολής τόσο για τη γυναίκα όσο και για τον άνδρα.
Μπορεί να φταίει το άγχος;
Ένα από τα συχνότερα ερωτήματα μετά από μια αποβολή είναι αν ευθύνεται το στρες ή κάποια καθημερινή δραστηριότητα.
Η απάντηση είναι ότι το συνηθισμένο άγχος της καθημερινότητας, η εργασία γραφείου, το περπάτημα, οι μετακινήσεις ή μια έντονη συγκινησιακή φόρτιση σπάνια αποτελούν αιτία αποβολής.
Οι περισσότερες πρώιμες αποβολές συμβαίνουν εξαιτίας βιολογικών παραγόντων που δεν μπορούν να ελεγχθούν από το ζευγάρι.
Τι συμβαίνει μετά από μία αποβολή;
Παρά τη συναισθηματική επιβάρυνση που προκαλεί, μία μεμονωμένη αποβολή συνήθως δεν σημαίνει ότι υπάρχει πρόβλημα γονιμότητας.
Η μεγάλη πλειονότητα των ζευγαριών θα αποκτήσει αργότερα μια φυσιολογική εγκυμοσύνη χωρίς ιδιαίτερη παρέμβαση.
Όταν όμως οι αποβολές επαναλαμβάνονται, απαιτείται πιο εξειδικευμένος έλεγχος, ο οποίος σήμερα περιλαμβάνει τόσο τη γυναίκα όσο και τον άνδρα, με εξετάσεις που διερευνούν γενετικούς, ορμονικούς, ανατομικούς, ανοσολογικούς και ανδρικούς παράγοντες.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι η επιτυχής ανάπτυξη ενός εμβρύου εξαρτάται από την ποιότητα τόσο του ωαρίου όσο και του σπερματοζωαρίου, καθώς και από τη σωστή συνεργασία δεκάδων βιολογικών μηχανισμών. Δεν πρόκειται αποκλειστικά για «γυναικείο θέμα», ούτε για κάτι που οφείλεται απαραίτητα σε κάποιο λάθος της γυναίκας Είναι η κατάληξη μιας εξαιρετικά σύνθετης βιολογικής διαδικασίας, στην οποία η φύση αναγνωρίζει ότι η ανάπτυξη του εμβρύου δεν μπορεί να συνεχιστεί φυσιολογικά.